WEST BETUWE - Het college van de gemeente West Betuwe heeft aangegeven dat er zal worden gehandhaafd op bouwwerkzaamheden voor de radartoren in Herwijnen. Op de locatie in Herwijnen zijn op dinsdagochtend al graafmachines gespot en is er begonnen met de bouw, maar de gemeente benadrukt dat er nog geen vergunning is verleend voor de verbreding van de toegangsweg. “Als er wordt gebouwd in strijd met de regels, dan handhaven we. Ook in dit geval”, benadrukte wethouder Jacoline Hartman tijdens de raadsvergadering.
 
Demissionair staatssecretaris Gijs Tuinman (Defensie, BBB) liet afgelopen maandag weten dat de bouw van de radar per direct start, ondanks dat de gemeente nog geen toestemming heeft gegeven voor de verbreding van een inrit naar het terrein. Deze toestemming is officieel nodig voor de bouw van de radartoren. Volgens Tuinman is haast geboden om het nationale luchtruim beter te beveiligen. 
 
Waarom een radar in Herwijnen?
Op het terrein waren dinsdagmiddag inderdaad al meerdere graafmachines te zien, meldt Omroep Gelderland. De radar in Herwijnen maakt deel uit van een landelijk plan om het luchtruim beter te bewaken. Er staat al een vergelijkbaar SMART-L radarstation in het Friese Wier. Samen moeten de twee installaties vanaf 2026 zorgen voor een volledige dekking van Nederland. Omwonenden zijn fel tegen: zij vrezen voor hun gezondheid en dienden vorig jaar ruim 230 bezwaren in.
 
Raad hekelt “streek” van Defensie
In de gemeenteraad klonk dinsdagavond harde kritiek. Wethouder Jacoline Hartman stelde na vragen van de raad: “Als er gebouwd wordt zonder vergunning, dan gaan we handhaven. Dat doen we met directe ingang. Het is gewoon niet netjes wat hier gebeurt. Het is jammer hoe overheden zo met elkaar omgaan.”
 
Raadslid Hettie Markenhof (Dorpsbelangen) wilde meteen duidelijkheid: “Als vanmorgen de borden zijn geplaatst, verwacht ik dat er morgen handhaving komt.” Hartman antwoordde dat er eerst formeel vastgesteld moet worden dat er sprake is van een overtreding, maar benadrukte dat Defensie geen uitzonderingspositie krijgt: “Gelijke monniken, gelijke kappen.”
 
Geloofwaardigheid op het spel
Verschillende raadsleden wezen erop dat de geloofwaardigheid van de overheid in het geding is als Defensie zich niet aan dezelfde regels hoeft te houden als inwoners. Raadslid Ad van Krieken (CDA) stelde dat het verlenen van de (inrit)vergunning indirect zou neerkomen op toestemming voor de bouw van de toren. Hij riep het college daarom op om de aanvraag te blokkeren. Wethouder Hartman kon hier alleen nog niet op vooruitlopen: “Wij hebben hier nog geen beslissing in gemaakt.”
 
Procedure bij Raad van State
De discussie in de raad valt samen met een zitting bij de Raad van State over de Rijkscoördinatieregeling die dinsdag plaatsvond. Daarmee kan het Rijk bestemmingsplannen vaststellen in plaats van de gemeenteraad, als er sprake is van nationaal belang. De gemeenteraad en het college zijn namelijk tegen de komst van deze radartoren in Herwijnen. Volgens de staatssecretaris is dat hier het geval vanwege de noodzaak van luchtverdediging.
 
Hartman noemde dat argument in de raad niet overtuigend: “Wij vragen van onze inwoners om netjes te wachten op een vergunning, dat moet Defensie dus ook. Het argument dat er haast bij is, klopt niet. De radar zou er pas over vier jaar operationeel zijn.”
 
En wat als er wordt gehandhaafd?
Als de gemeente besluit te handhaven, komt er eerst een officiële constatering dat Defensie zonder geldige vergunning werkt. Vervolgens kan het college een last onder dwangsom of een last onder bestuursdwang opleggen. In het eerste geval moet Defensie een geldbedrag betalen zolang de overtreding voortduurt. In het tweede geval kan de gemeente zelf ingrijpen en het werk stilleggen of materialen laten verwijderen, waarbij de kosten worden verhaald op de overtreder.
 
Wat de gemeente nu precies gaat doen, is nog niet beslist. Maar Hartman benadrukte dat het college klaarstaat om te handhaven zodra dat het geval is. “Als wij dit standpunt niet innemen, dan is de geloofwaardigheid van de overheid weg.”