CULEMBORG - Tussen het groen, aan de rand van park De Plantage, ligt sinds kort een bijzondere nieuwe plek: de natuurbegraafplaats van Culemborg. Geen lange rijen grafstenen en strak onderhouden perken, maar bloemrijk gras, jonge struiken en ruimte voor de natuur. Wie hier wordt begraven, krijgt een laatste rustplaats die uiteindelijk vrijwel helemaal opgaat in het landschap.

De natuurbegraafplaats werd vrijdag 11 september officieel geopend. De belangstelling was groot. En dat merkt beheerder Marcel van Dord inmiddels dagelijks. “Voor de opening lagen hier al zeven mensen begraven”, vertelt Van Dord. “Maar sinds de opening is er veel vraag. Ik denk dat inmiddels zo’n vijftig mensen contact met me hebben opgenomen om een plekje te reserveren.”

‘Oerbegraven’
Van Dord is al zeventien jaar beheerder van de Culemborgse begraafplaatsen. Het idee voor een natuurbegraafplaats ontstond een paar jaar geleden, toen hij samen met landschapsarchitect Ada Wille over het terrein liep. “De grond was in 2006 gekocht, eigenlijk met het idee om de Plantagehof uit te breiden. We liepen hier samen en dachten: dit zou eigenlijk een heel mooie plek zijn voor een natuurbegraafplaats.” Het idee werd besproken binnen het bestuur. Inmiddels is het geen idee meer, maar werkelijkheid. “Het is begraven op de meest natuurlijke manier. Ik noem het zelf wel eens ‘oerbegraven’.”

Naast het feit dat er geen grafsteen ligt, is een belangrijk verschil met een traditionele begraafplaats dat een graf hier niet na een bepaalde termijn wordt geruimd. De grafrust is voor onbepaalde tijd. “Je wordt hier niet meer opgegraven. Je blijft er echt voor altijd liggen”, legt Van Dord uit.

Geen grafsteen, wel bloemen
Wie over het terrein loopt, moet goed kijken om te zien waar de graven liggen. Het terrein is ingericht met struiken en kruidenrijk gras. De grafvelden zijn ingezaaid met een bloemrijk kruidenmengsel. “Op een gegeven moment zie je de graven eigenlijk niet meer”, aldus Van Dord. Volgens hem zijn sommige graven gemarkeerd met een houten boomschijf. Die is bewust tijdelijk. “Zo’n boomschijf vergaat binnen vijf of tien jaar. Maar de kans is groot dat je al veel eerder niets meer van het graf ziet. En niet iedereen wil zo’n boomschijf. Het is ook niet verplicht.” Juist dat verdwijnen in de natuur is onderdeel van de gedachte achter natuurbegraven. 

De plek ligt vast met gps
Dat een graf uiteindelijk niet meer zichtbaar is, betekent niet dat nabestaanden de plek kwijtraken. Van Dord laat een kaart zien waarop alle beschikbare graven zijn ingetekend. “Als iemand een plekje aanwijst, loop ik er met een gps-ontvanger naartoe. Dan krijg ik de exacte coördinaten. De nabestaanden krijgen die coördinaten ook. Zo weten ze altijd precies waar hun dierbare ligt.”

Terug naar de natuur
Voor Van Dord is het duidelijk dat de belangstelling voor natuurbegraven groeit. Mensen hebben daar volgens hem verschillende redenen voor. “Een belangrijke reden is: terug naar de natuur. Een andere reden is dat het graf eeuwigdurend is. Maar mensen vinden het ook belangrijk dat ze hun nabestaanden niet opzadelen met de zorg voor een graf.”

Aan deze wijze van begraven zijn wel voorwaarden verbonden. Zo moet alles wat met de overledene wordt begraven uiteindelijk op een natuurlijke manier kunnen vergaan. Denk aan een milieuvriendelijke kist of mand en kleding die biologisch afbreekbaar is. “Geen spijkers of ritsen dus”,  zegt Van Dord.

Ik dacht dat ik het rustiger zou krijgen

De natuurbegraafplaats is inmiddels aangelegd. Het plantwerk is klaar; nu is het vooral wachten tot de natuur haar werk doet. De struiken zijn nog klein en het terrein oogt nog jong. Over een paar jaar moet het beeld heel anders zijn. Meer groen, meer bloemen en minder zichtbare sporen van de graven. En juist nu het werk erop zit, zou je verwachten dat het voor Van Dord wat rustiger wordt. Hij lacht. “Ja, ik zou het eigenlijk rustiger krijgen, haha. Maar het wordt steeds iets drukker!” Toch vindt hij het vooral mooi dat de plek er nu daadwerkelijk is. “Die natuurbegraafplaats is een beetje mijn kindje zeg maar. Ik wilde het heel graag.”

Een plek die blijft
Tijdens de opening waren naast bestuursleden, uitvaartleiders en vertegenwoordigers van de gemeente opvallend veel belangstellenden aanwezig. Wethouder Mischa Peters verrichtte de officiële opening. Stadsdichter Anouck den Hartog droeg een speciaal voor de gelegenheid geschreven gedicht voor met als titel: Memento mori - gedenk te sterven. In het gedicht klinkt precies de gedachte door die ook op de natuurbegraafplaats zelf centraal staat: de dood als onderdeel van de natuur en het leven dat daarna doorgaat:

Memento mori Gedenk te sterven
Met mijn ogen voor het laatst gesloten
Heeft mijn lichaam rust nodig
Mijn geest al uitgevlogen
Ik wil een plek waar de natuur
Me omarmen kan
En terug kan voeren naar
Waar ik vandaan kwam
Een grafsteen is overbodig
Ik hoef niet tot in de eeuwigheid
Ik weet dat ik het beste heb gemaakt
Van mijn gegeven tijd
Het laatste wat mij te doen zal staan
Is nieuw leven ruimte geven
Zodat de natuur kan voortbestaan
En wij opnieuw met elkaar worden verweven
Memento mori et memento es terra Gedenk te sterven en vergeet niet dat je aarde bent

Graven verdwijnen langzaam uit het zicht
De natuurbegraafplaats is daarmee niet alleen een plek waar mensen worden begraven, maar ook een stukje natuur dat voor de toekomst wordt bewaard. De komende jaren zullen de jonge struiken groeien en het kruidenrijke gras steeds uitbundiger bloeien. De graven verdwijnen langzaam uit het zicht. Van Dord kijkt ernaar uit. “Over een paar jaar moet je hier eigenlijk lopen en denken: waar zijn die graven nou? Dan heeft de natuur het overgenomen.” En misschien is dat wel het mooiste afscheid dat deze plek kan geven: niet verdwijnen, maar opgaan in iets dat blijft groeien.

Kijk voor meer informatie op natuurbegraafplaatsculemborg
Er kan ook direct contact worden opgenomen met Marcel van Dord: info@begraafplaatsenculemborg.nl
of 06-30365144.