WAARDENBURG - De bijna 250 jaar oude molen van Waardenburg is vrijdag 80 centimeter opgevijzeld. Met twaalf hydraulische vijzels werd het monumentale bouwwerk van 280.000 kilo stap voor stap omhooggebracht.
De verhoging is nodig omdat de naastgelegen Waaldijk is verhoogd. Daardoor zou de molen minder wind vangen. Door de ingreep moet de molen ook in de toekomst kunnen blijven draaien.
Eigenlijk negentig centimeter omhoog Volgens Taco Bresser, directeur van het gespecialiseerde vijzelbedrijf Bresser, wordt de molen tijdens de operatie eerst iets hoger opgetild dan de uiteindelijke verhoging.
“Er wordt hier een molen opgetild, een monumentale molen wordt hier 80 centimeter opgetild”, zegt Bresser. “Althans, hij wordt vandaag uiteindelijk 90 centimeter opgetild. Dan wordt er een nieuwe fundering ondergezet.”
Daarna zakt de molen weer iets terug. “Die ruimte vullen we op met 80 centimeter funderingspalen. Laten we de molen 10 centimeter zakken en dan staat die dus op zijn nieuwe fundering.”
Nieuwe fundering Onder de molen is een nieuwe fundering voorbereid. Die moet het gewicht van de molen straks dragen. Volgens Bresser is bij de aanleg ook rekening gehouden met de toekomst. “Die nieuwe fundering is zelfs al voorbereid om de molen op termijn, dus ooit, nog eens extra een meter op te tillen. Dat doen we nu vandaag niet en de komende maanden ook niet.”
De molen wordt met ongeveer tien centimeter per uur omhooggebracht. De dijk en de omgeving rond de molen waren tijdens de werkzaamheden afgesloten in verband met de veiligheid.
Wind vangen De ingreep is nodig om de molen goed te laten functioneren. Door de dijkversterking is de omgeving van de molen veranderd. “Door de dijkverhoging en de dijkversterking, met name de verhoging, is de molenbiotoop verstoord”, zegt Marcel de Kroon, hoofd bouwkunde bij Geldersch Landschap & Kasteelen. “En die gaan we met deze actie herstellen.”
Ook Bresse wijst op het belang van wind voor een werkende molen. “Normaal gesproken is een molen ooit in de vrije ruimte gezet, zodat hij voldoende wind kon vangen. In dit geval verbouw je de dijk, maak je de dijk hoger en breder en dan kan hij niet goed meer functioneren.”
Zeldzaam type Volgens De Kroon is de molen van Waardenburg bijzonder door de historische omgeving waarin hij nog altijd staat. De molen ligt vlak bij kasteel Waardenburg en maakt deel uit van het omliggende molenlandschap.
“Wat het bijzonder maakt, is dat de molen van Waardenburg nog in zijn historische setting en vooral met zijn historische molenlandschap en molenbiotoop er nog is”, zegt De Kroon. “Wil je een molen kunnen behouden, dan is ook juist de omgeving van de molen heel belangrijk.”
De molen is bovendien een zeskantige molen. Dat type komt in Nederland nog maar weinig voor. “Van deze zeskantige molen zijn er in Nederland nog maar acht”, zegt De Kroon. “Dat maakt het extra bijzonder om hem te behouden.”
Dijkversterking Het opvijzelen maakt deel uit van de dijkversterking Tiel-Waardenburg. Het initiatief voor de ingreep kwam volgens De Kroon in eerste instantie vanuit het waterschap.
“Die hebben natuurlijk plannen met de dijk”, zegt hij. “De dijk moet verhoogd en versterkt worden. Vervolgens brengen ze het hele tracé in kaart met alle maatregelen lokaal. Dan komen ze vanzelf een aantal objecten tegen, waaronder de molen van Waardenburg.”
Daarna is samen met de eigenaar, Geldersch Landschap & Kasteelen, gezocht naar een oplossing om de molen te behouden en weer goed te laten functioneren.
Kosten Het opvijzelen zelf kost volgens De Kroon ongeveer € 800.000,-. Hij noemt dat bedrag verdedigbaar binnen het grotere project. “Het is het meer dan dubbel en dwars waard”, zegt hij. “Wij moeten met z’n allen trots zijn dat dit er nog is. Niet alleen wij als eigenaar, maar met z’n allen moeten wij in Nederland trots zijn op de historische objecten die we nog hebben.”
Bresser noemt de molen van Waardenburg na de operatie “een plaatje”. Met de verhoging moet het rijksmonument opnieuw passen in het veranderde landschap langs de Waal.
