CULEMBORG - Wat als de natuur niet alleen iets is waarover we besluiten, maar ook een stem krijgt in die besluiten? Dat is de gedachte achter de beweging Rechten van de Natuur. Inwoners onderzoeken hoe natuur een eigen plek kan krijgen in beleid, recht en het dagelijks leven.

De beweging stelt een fundamentele vraag centraal: niet alleen wat is toegestaan, maar ook wat een rivier, landschap of bos nodig heeft om te kunnen blijven stromen, groeien en leven. Zo ontstaat een andere manier van kijken: niet pas ingrijpen als schade is ontstaan, maar vooraf rekening houden met wat de natuur nodig heeft. 
 

Mijn wens is dat we weer opnieuw massaal verliefd worden op de natuur."

Massaal verliefd worden
Die gedachte krijgt ook in Culemborg lokaal vorm. Twee betrokken inwoners, sociaal psychologe en muzikante Ingrid Raaijmakers en strategisch communicatiespecialist Martine Gooszen, zetten zich in om de beweging hier te laten groeien.

Hun ideaal is helder: geen belangrijke beslissing zonder erkenning van de belangen van de natuur. Dat betekent kijken naar wat een gebied nodig heeft om gezond te blijven en beseffen dat mensen onderdeel zijn van datzelfde ecosysteem.
 
“Het is een urgente tijd”, vertelt Ingrid. “Er is veel angst dat we misschien te laat zijn. Maar deze beweging geeft juist kracht om iets te kunnen doen. Het gaat over veerkracht en samen verantwoordelijkheid nemen. Het gaat daarbij niet alleen om het erkennen van rechten van de natuur, maar ook om een fundamenteel andere manier van kijken: natuur niet langer zien als iets buiten onszelf, maar als iets waar wij onderdeel van zijn en waarmee we in relatie staan.”

Voor Ingrid gaat de beweging uiteindelijk ook over verwondering en liefde. “Mijn wens is dat we weer opnieuw massaal verliefd worden op de natuur. En daarna misschien ook weer op onszelf, omdat we beseffen dat wij onderdeel zijn van die natuur.”
 
De Lek, de uiterwaarden en het Bakelbos
De Culemborgse initiatiefnemers willen samen met inwoners in kaart brengen welke plekken in de stad bijzondere waarde hebben en bescherming verdienen. De Lek, de uiterwaarden en het Bakelbos zijn voorbeelden van zulke gebieden. Voor Ingrid is vooral de Lek een plek waarvoor zij een grote verantwoordelijkheid voelt. “We hebben allemaal een relatie met de natuur om ons heen. De vraag is hoe we daar beter voor kunnen zorgen.”

Martine kent die verbondenheid vanuit haar eigen leven. Zij woont al twintig jaar in Culemborg, maar groeide op in het oosten van het land. De uiterwaarden waren voor haar als kind een plek van rust en veiligheid. Een gebied waar ze naartoe ging wanneer ze zich geborgen wilde voelen. 

Ook in Culemborg zet zij zich al jarenlang in voor het landschap: zo is zij meer dan tien jaar betrokken bij de Redichemse Waard, een gebied dat haar nauw aan het hart ligt.  “Natuur betekent veel voor onze gezondheid en voor de verbinding tussen mensen”, vertelt ze. “Het zijn plekken die ons herinneren aan waar we vandaan komen.”
 

Je merkt dat overal mensen zoeken naar manieren om de relatie tussen mens en natuur opnieuw vorm te geven.

De natuur als gesprekspartner
De beweging wil niet alleen werken aan juridische verandering, maar ook aan bewustwording en ontmoeting. Een voorbeeld daarvan is de groene Gispen-bank, geworteld in Culemborg. Deze bank wordt een plek om gesprekken te voeren over de toekomst en om letterlijk ruimte te maken voor de stem van de natuur.

Wie die stem vertegenwoordigt, ligt niet vast. Dat kunnen inwoners zijn, experts of mensen die zich sterk verbonden voelen met een bepaald gebied. Martine zag tijdens de lancering van het Europees burgerinitiatief Rights for Nature in Brussel hoe internationaal deze beweging groeit. Daar ontmoette zij mensen uit verschillende Europese landen en Ecuador die zich inzetten voor Rechten van de Natuur.

“Het was een voorrecht om daarbij te mogen zijn,” zegt ze. “Je merkt dat overal mensen zoeken naar manieren om de relatie tussen mens en natuur opnieuw vorm te geven.”
 
Samen ambassadeur worden van een plek
De beweging in Culemborg wil groeien vanuit de kracht van inwoners zelf. De betrokkenen willen mensen niet alleen laten meedenken, maar ook uitnodigen om zelf in actie te komen.

De gedachte achter Rechten van de Natuur geeft praktische handvatten om de natuur in de eigen omgeving beter te leren kennen, te vertegenwoordigen en te beschermen. Op 27 september vindt een fysieke Boomgaardbijeenkomst plaats. Daar staat de vraag centraal: “Wat is voor jou een belangrijke plek in Culemborg en waar wil je ambassadeur van worden?

Iedereen die zich verbonden voelt met de natuur en wil bijdragen aan een toekomst waarin natuur wordt meegenomen in onze keuzes, is welkom om mee te denken. Want misschien begint verandering wel met het besef dat natuur niet alleen onze omgeving is. De natuur is iets waar wij zelf onderdeel van zijn."
 
Meer informatie: rechtenvandenatuur.org en via hun Instagram.