CULEMBORG - Wat doe je als iemand die kerngezond oogt je vertelt dat ze nog ongeveer een jaar te leven heeft? Voor Nelleke Posthumus Meyjes begint daar een intense vriendschap met Judith Zadoks en uiteindelijk ook het boek ‘Niets dan tijd’. Daarin schrijven de twee vrouwen openhartig over ziekte, sterfelijkheid, transplantatie en de vraag hoe je leeft wanneer tijd ineens eindig wordt.

De ontmoeting ontstaat bij de Bedside Singers in Culemborg, een zanggroep die zingt aan het bed van stervenden. Judith sluit zich aan bij de groep van Nelleke, maar vraagt haar na een van de eerste repetities apart te spreken. “Ik heb nog ongeveer een jaar te leven", zegt ze. “Daar schrok ik enorm van", vertelt Nelleke later. “Je zag het totaal niet aan haar.”

Geen ruimte voor oppervlakkigheid
Vanaf dat moment ontwikkelt hun contact zich razendsnel. Niet via beleefde kennismaking, maar via gesprekken over angst, afscheid, ziekte en de vraag wat er nog toe doet als de toekomst krimpt.
 
In de proloog vat Judith hun vriendschap kernachtig samen: “Het laatste jaar van mijn leven is het eerste jaar van onze vriendschap. Een vriendschap voor het leven die een jaar duurt.”

Het boek laat zien hoe intens een relatie kan worden wanneer tijd schaars is. De fases van een vriendschap, vertrouwen, irritatie, nabijheid en conflict volgen elkaar in hoog tempo op. “We zien elkaars mooiste en lelijkste kant, elkaars chemo’s en infusen, elkaars kerstdiner en slechte dagen",  schrijven ze. Volgens beide auteurs wordt er nog altijd weinig eerlijk gesproken over ziekte en sterven. Het boek probeert die stilte te doorbreken.

Leven tegenover eindigheid
Wat ‘Niets dan tijd’ bijzonder maakt, is dat de levens van beide vrouwen elkaars spiegelbeeld vormen. Terwijl Judith leeft met uitgezaaide kanker en weet dat haar tijd beperkt is, begint voor Nelleke een nieuw hoofdstuk na een niertransplantatie. “Onze vriendschap begon toen mijn leven eigenlijk 2.0 was",  zegt Nelleke. “En haar leven aan het eindigen was.”
 
Die tegenstelling roept spanning op. Judith ervaart het gevoel buiten het gewone leven te vallen, terwijl Nelleke tegelijk leeft met een kwetsbaar herwonnen gezondheid. “Een niertransplantatie is een behandeling en geen oplossing", zegt ze. “Ik ben patiënt, maar ook mens.” Dat spanningsveld tussen functioneren en kwetsbaarheid loopt door het hele boek. Hoe ga je om met een lichaam dat de ene dag meewerkt en de volgende dag niet?

Hallo, ik ben er nog wel

Een belangrijk thema in het boek is de sociale eenzaamheid rond ziekte. Niet alleen fysiek, maar ook in contact met anderen. Volgens Nelleke ontstaat vaak ongemerkt een kloof tussen ernstig zieken en de 'gewone wereld' die doorgaat met werk en dagelijkse routines. Judith probeert die kloof zichtbaar te maken. “Hallo, ik ben er nu nog wel",  schrijft ze.

Die realiteit leidt tot scherpe contrasten. Zo speelde Judith nog padelwedstrijden terwijl ze al in de laatste fase van haar leven was. “Zelfs voor mensen dichtbij is dat bijna niet te begrijpen", zegt Nelleke.

Geen afgerond verhaal
Het boek vermijdt grote gebaren of afgeronde conclusies. Er is ruimte voor liefde, humor, irritatie en verwarring. “Je hoopt op een soort volmaakt einde", zegt Nelleke. “Maar het is nooit af.” Volgens haar geldt dat voor de meeste levens. In haar werk als uitvaartbegeleider ziet ze zelden verhalen die echt 'af' voelen, zeker niet bij iemand die nog midden in het leven staat.

Toch is ‘Niets dan tijd’ geen somber boek. Het is eerder een onderzoek naar hoe mensen omgaan met eindigheid, en wat er gebeurt wanneer je die realiteit niet uit de weg gaat.