TIEL - Peter Drenth en Caroline Folmer, de informateurs voor de gemeenteraad van Tiel hebben een ongekend kritisch en uitgebreid eindrapport gepresenteerd over de bestuurlijke situatie in de stad. Hoewel de zes partijen in de raad inhoudelijk grotendeels dezelfde koers willen varen, lukt het volgens de informateurs momenteel niet om een stabiele meerderheidscoalitie te vormen.

De informateurs concluderen dat vooral vertrouwensproblemen, persoonlijke verhoudingen en bezwaren tegen specifieke wethouderskandidaten samenwerking blokkeren.

Informateurs kiezen voor ongebruikelijk open rapport
Het rapport wijkt volgens de informateurs sterk af van een traditioneel informateursverslag. Niet alleen de mogelijke coalities werden onderzocht, maar ook de bestuurscultuur, samenwerking en onderlinge verhoudingen binnen de raad.

“We hebben niet alleen conclusies gedeeld, maar ook de afwegingen en observaties die daaraan ten grondslag liggen", zei Folmer.

De afgelopen weken voerden de informateurs meerdere openbare én vertrouwelijke gesprekken met alle zes fracties. Daarbij werd ook gekeken naar documenten als de toekomstvisie Tiel 2040, regionale samenwerking en de bestuursstijl binnen de gemeente.

Inhoudelijk liggen partijen dicht bij elkaar
Volgens de informateurs zijn de inhoudelijke verschillen tussen de partijen relatief beperkt. Discussies bestaan vooral over:

• woningbouw en de balans tussen inbreiding en uitbreiding;
• het uitplaatsen van coffeeshops uit de binnenstad;
• het sociale domein;
• de spreidingswet;
• regionale samenwerking en bestuurskracht.

“Toch is inhoud, naar onze mening, geen beletsel voor samenwerking tussen u zes", stelde Peter Drenth.
 
‘Van knallen naar met z’n allen’
Een belangrijk deel van het rapport gaat over de bestuurscultuur in Tiel. De informateurs signaleren dat de afgelopen jaren sterk resultaatgericht werd bestuurd, maar dat samenwerking en vertrouwen onder druk kwamen te staan.

“Waar Tiel behoefte aan heeft, is een beweging van knallen naar met z’n allen", citeerde Drenth één van de aanwezigen tijdens de eerdere gesprekken.

De raad moet volgens de informateurs nadrukkelijker zijn rol als hoogste bestuursorgaan pakken, terwijl wethouders beter moeten functioneren binnen het dualisme tussen raad en college.

Vijf onderzochte coalitievarianten
De informateurs werkten vijf mogelijke coalitievarianten uit.

Partij voor de Burgers, VVD en CDA
Deze combinatie heeft een meerderheid, maar het CDA wil op dit moment niet samenwerken met Partij voor de Burgers en VVD. Daarbij spelen ervaringen uit de afgelopen bestuursperiode en zorgen over mogelijke wethouders mee.

Pro, VVD, D66 en CDA
Volgens het rapport wil de VVD momenteel niet samenwerken met Pro. Daarnaast bestaan er over en weer twijfels over de stabiliteit van fracties en mogelijke wethouderskandidaten.

Pro, D66 en CDA met gedoogsteun van Forum voor Democratie
Deze variant zou een minderheidscoalitie opleveren. Volgens de informateurs beperkt dat de slagkracht en vergroot het de kans op gesloten onderhandelingen achter de schermen. Daarnaast bestaan er bezwaren tegen specifieke kandidaat-wethouders.
 
Alle zes partijen samen
De informateurs onderzochten ook een brede coalitie van alle partijen: Partij voor de Burgers, Pro, VVD, Forum voor Democratie, D66 en CDA. Ook daar liggen blokkades, onder meer door landelijke richtlijnen van partijen rond samenwerking met Forum voor Democratie en wederzijdse bezwaren tegen kandidaatwethouders.
 
Partij voor de Burgers en Pro
De twee grootste partijen samen zouden exact een meerderheid hebben van 14 zetels. Toch wijzen beide partijen deze optie momenteel af vanwege onderlinge spanningen en gebrek aan vertrouwen.

'Tielse variant': raadsbreed akkoord
Omdat geen enkele coalitievariant direct haalbaar lijkt, stellen de informateurs een nieuwe bestuursvorm voor; de 'Tielse variant'. Daarbij zouden alle zes partijen eerst samen een raadsbreed akkoord op hoofdlijnen opstellen. Vervolgens moet een coalitie met een meerderheid dat akkoord uitvoeren via een uitvoeringsprogramma. Volgens de informateurs moet zo’n akkoord relatief snel mogelijk zijn, omdat partijen inhoudelijk dicht bij elkaar liggen.

Adviezen over wethouders en bestuur
De informateurs geven ook stevige adviezen over de samenstelling van een nieuw college. Belangrijkste aanbevelingen:

• kies voor fulltime wethouders;
• stuur op diversiteit in bestuursstijl;
• vernieuw minimaal de helft van het college;
• overweeg wethouders van buiten Tiel;
• beperk partijen mogelijk tot maximaal één wethouder;
• wissel portefeuilles om een nieuwe start mogelijk te maken.

“Geen enkel individu is belangrijker dan de politieke toekomst van Tiel. Niemand is onmisbaar", aldus Drenth.

Stevige kritiek op politieke cultuur
Opvallend scherp waren de informateurs ook nu weer over de onderlinge omgang binnen de lokale politiek. Zij roepen partijen op te stoppen met lekken naar pers en achterban en elkaar niet langer publiekelijk te beschadigen.

Praat met elkaar en niet over elkaar, geven de informateurs nog duidelijk mee. Ook wijzen zij op roddelvorming, scherp taalgebruik en beschadigd vertrouwen binnen de raad.
 
Informateurs zien ondanks alles kansen
Ondanks de harde conclusies zijn de informateurs optimistisch over de toekomst van Tiel. Volgens hen liggen er grote kansen voor de stad, juist omdat de partijen inhoudelijk grotendeels dezelfde richting op willen. “We zijn ervan overtuigd dat het echt mogelijk moet zijn om in Tiel vóór het zomerreces een college te hebben", zei Folmer.

De komende weken moeten nieuwe gesprekken duidelijk maken welke partijen bereid zijn over hun schaduw heen te stappen om alsnog tot een bestuur te komen. Op woensdag 27 mei worden de gezamenlijke vervolgstappen tijdens de raadsvergadering besproken.