CULEMBORG - De Gelderlandfabriek bestaat tien jaar. Zakelijk directeur Bart-Jan Nijsingh en cultuurdirecteur Mark van Dooren troffen een decennium geleden een sprookjesachtige ruïne vol potentie aan. Mark: “Ontzettend gaaf dat we op de puinhopen dit complex hebben opgebouwd en dit jaar ons tienjarige jubileum mogen beleven.” 
 
Bij hun kennismaking met wat nu De Gelderlandfabriek heet, zagen Bart-Jan en Mark oude ramen die vol graffiti zaten, als heuse glas-in-loodramen een oud pand en een groep krakers als bewoners. “Zij hadden een tof plan en ons in de arm genomen om dit industriële erfgoed te gaan beheren en open te krijgen voor het publiek”, vertelt Bart-Jan. “Hun eerste wens was dat er naast werkplaatsen ook presentatieruimtes zouden komen.” 
 
Ambachtsmensen en kunstenaars
De groep krakers bestond uit ambachtsmensen en kunstenaars. Dat was al heel bijzonder volgens Mark. “Het bijzondere aan het pand was dat het ijskoud in de winter en snikheet in de zomer was. We moesten er wel even doorheen kijken voordat we de moed hadden om er een plaats voor zakelijke, culinaire en culturele evenementen van te maken. Met het restaurant Una Volta, verschillende zalen en het cultuurpodium onder één dak zijn we erin geslaagd om het project – in de geest van de kunstenaars en ambachtsmensen - te laten slagen.” 

Ook al wordt het niks, dan nog is dit proces heel leuk en waardevol geweest

Het pand redden
De groep krakers had een stichting opgericht om het pand langs het spoor te ‘redden’. Bart-Jan herinnert zich dat ze Jorn Mols van de Design Academy in de arm hadden genomen om de plannen op papier te zetten, van schets tot werktekening. “Hij heeft er dag en nacht aan gewerkt. In het begin was het een ontdekkingstocht, want voor alle mooie plannen was niet altijd de juiste kennis aanwezig.” Een leger van vrijwilligers is het team van de Gelderlandfabriek te hulp geschoten om het project met vereende krachten van de grond te tillen. “Iedereen deed waar hij of zij goed in was”, zegt Mark terugblikkend op de beginperiode. De zakelijk directeur zegt dat ze dertien jaar geleden al waren begonnen met de inleidende beschietingen. “Een week voor we open gingen, zei ik: ‘Ook al wordt het niks, dan nog is dit proces heel leuk en waardevol geweest’.” 
 
Sleuf van 140 meter
Een week voor de opening was één van de laatste klussen om de afvoerpijpen op het riool aan te sluiten. “Toen bleek dat we hiervoor een grote sleuf van 140 meter lang moesten graven,” zegt Mark. “Wij dachten dat dit veel dichter bij het pand mogelijk was. Maar we hebben het vlak voor de opening gered.” Het proces van fine tuning van de Gelderlandfabriekformule gaat nog steeds door. “Dit betekent afstemmen op de doelgroep en met onze tijd meegaan”, licht Bart-Jan toe. “We laten de hele ontwikkeling van alles wat we hier gedaan hebben nog steeds zien op de tegeltjes in onze toiletten.”

Koning Willem-Alexander
Bart-Jan en Mark vinden het ‘mooi’ dat het met een groep enthousiaste mensen gelukt is om te bereiken wat er vandaag de dag staat. “Er was veel hulp en belangstelling”, zegt Mark hierover. “Culemborgers zijn betrokken en nieuwsgiering. Ze gingen zich ook gedragen als onze ambassadeurs. Ook dit proces gaat onverminderd door.” Het grootste geheim dat ze in de afgelopen tien jaar hebben moeten bewaren was de komst van koning Willem-Alexander. “Zijn bezoek was supergaaf om mee te maken”, zegt Bart-Jan. 

Wij bieden een mooie mix van ervaren artiesten en jong talent graag een podium 

Hoogte- en dieptepunten
Vooral de voorstellingen vormen de hoogtepunten in het tienjarig bestaan van de Gelderlandfabriek. Mark was apetrots op het eerste uitverkochte huis met Candy Dulfer. “De reeksen, Jam, Jazz en Pizza horen daar zeker bij. Candy zat overigens in die reeks”, legt Mark uit. “Het is een mooie mix van ervaren artiesten en jong talent dat we graag een podium bieden.” Het dieptepunt voor de cultuur en horeca was de coronaperiode. “Desondanks hebben we met zijn allen toen veerkracht getoond”, meent Bart-Jan. “Als één van de eerste podia in Nederland hebben we toen een online programma opgetuigd. ‘Niet Afgelast’ noemden we die serie.”
 
Op naar de 25 jaar
De beide heren streven ernaar om ieder jaar een verbeterde versie van de Gelderlandfabriek aan het publiek en de zakelijke gasten te kunnen tonen. “Op naar de volgende 25 jaar”, zegt Mark enthousiast. “We gaan nog meer inzetten op het zijn van een maakplek. Voor de jongeren met PodiumPioniers en voor 65-plussers door Wij zijn Wiek, hebben we speciale theatermaakmogelijkheden. We hebben zo de jeugd van vroeger en nu in huis.” Bart-Jan zegt dat het raadzaam is om de agenda te checken. “Kom vooral de voorstellingen en concerten bezoeken. Hierdoor houd je deze activiteiten in Culemborg in leven. Eind mei sluiten we onze jubileumperiode af met Kovacs op het podium.”