VARIK - Voorzieningen als supermarkten, basisscholen, bibliotheken en huisartspraktijken zijn voor inwoners van dorpen steeds moeilijker te bereiken. In de afgelopen vijf jaar zijn zulke voorzieningen in veel dorpen verdwenen of verplaatst naar andere plaatsen, waardoor inwoners verder moeten reizen voor dagelijkse boodschappen en diensten. Dat blijkt uit onderzoek van de NOS en regionale omroepen, schrijft Omroep Gelderland.

Tussen 2019 en 2024 verslechterde de bereikbaarheid in 51 procent van de onderzochte dorpen en buurten. Soms omdat een voorziening helemaal verdween, soms omdat dezelfde voorziening alleen nog in een ander dorp te vinden is. In één op de vijf dorpen en buurten is daadwerkelijk een voorziening gesloten, waardoor inwoners in 2024 vaak meer dan een kilometer moesten reizen.

In Gelderland is deze zogenoemde verschraling vooral zichtbaar in de Betuwe en het Rivierengebied. Varik is daar een duidelijk voorbeeld van. In het dorp verdwenen de afgelopen jaren meerdere voorzieningen, waarna bewoners zelf in actie kwamen om het dorp leefbaar te houden.

Tegelijkertijd zijn er ook uitzonderingen: in 15 procent van de onderzochte buurten verbeterde de bereikbaarheid juist, zoals Maasbommel in het Land van Maas en Waal.

De conclusies zijn gebaseerd op een analyse van cijfers van het CBS, waarin de afstand tot primaire voorzieningen werd gemeten in ruim 10.000 buurten in Nederland. De data van 2019 en 2024 werden daarbij vergeleken. Onder de voorzieningen vallen de supermarkt, overige levensmiddelenwinkels, de basisschool, het kinderdagverblijf, buitenschoolse opvang, de bibliotheek, de huisarts, een cafetaria en een café.

Varik loopt leeg
Vooral in de Betuwe en het Rivierengebied komt het verdwijnen van voorzieningen duidelijk naar voren in het onderzoek. In Varik zagen inwoners de voorzieningen de afgelopen jaren flink zien teruglopen.

"Het is heel geleidelijk gebeurd", vertelt Alex Olzheim van de dorpstafel Varik-Heesselt. "We zaten hier vroeger heel goed. We hadden een postkantoor, winkels en cafés, een bank en zelfs een kapper. Maar in de loop der jaren is het allemaal verdwenen."

Vooral het verdwijnen van de winkels heeft het dorp volgens Olzheim pijn gedaan. "Eerder konden we nog wel in Opijnen of Ophemert terecht voor boodschappen, maar nu zijn we aangewezen op Geldermalsen en Tiel. Dat is toch een paar kilometer verderop. We hebben als dorp overwogen om een eigen winkel te beginnen, maar dat bleek niet te lukken."

Geen saaie boel
Toch is het in Varik geen saaie boel, benadrukt Olzheim. "We hebben hier talloze verenigingen en doen veel om het dorp gezellig en leefbaar te houden. Zo hebben we meer dan twintig verenigingen."

Hij noemt onder meer een voetbalclub, carnavalsvereniging, corsowagenclub, toneelvereniging, reisvereniging en wandel- en fietsvereniging. "Ik kan zo nog wel even doorgaan. Zelf beheer ik de website Varik.nl, over alles wat er in het dorp gebeurt. Er is bijna iedere week wel wat te doen."
Samen met de gemeente wisten de inwoners ook een kleine markt naar Varik te halen, waar mensen op vrijdag hun boodschappen kunnen doen.

West Betuwe
De gemeente West Betuwe laat weten dat bereikbare voorzieningen een uitdaging zijn in een plattelandsgemeente, maar dat de coalitie actief beleid wil voeren om de voorzieningen te behouden en verder te ontwikkelen voor toekomstige generaties. Ze wijst erop dat het verdwijnen van voorzieningen en winkels ook komt door een verminderde vraag, bijvoorbeeld door de toenemende populariteit van online aankopen.

De gemeente focust daarom meer op elementen van het beleid waar meer sturing mogelijk is, zoals bij het ondersteunen van dorpshuizen, scholen en sportaccommodaties. Tegelijkertijd denkt ze graag mee in initiatieven van bewoners.