VIJFHEERENLANDEN - Slechts 35 jaar oud en zonder eerdere bestuurlijke ervaring werd Simon Hoogenboom op 26 juni 1928 geïnstalleerd als burgemeester van Vianen. Nu, 97 jaar later, beschrijft Marianne Wittebol zijn ambtsperiode in het boek 'Het burgemeesterschap van Simon Hoogenboom in Vianen, 1928-1947'.
Op 28 november wordt het boek aangeboden in de burgerzaal van het Stadhuis in Vianen. De crisisjaren van Vianen zijn nog niet eerder beschreven. In het boek komt veel nieuwe informatie naar voren over de oorlogsjaren en het verzet.
Tegenstrijdigheden Wittebol was vooral geïnteresseerd in de brede geschiedenis van Vianen: het sociale leven, de politiek en de historische context. “Er leeft niemand meer uit die tijd en er zijn nauwelijks dagboeken. Je moet het doen met kranten en archieven”, legt ze uit.
In verband met 75 jaar bevrijding schreef Wittebol in 2020 een paar artikelen voor de Historische Vereniging Het Land van Brederode. Op dat moment merkte ze al dat er veel tegenstrijdigheden in de bronnen zaten die ze niet kon duiden. “Bijvoorbeeld over de distributiedienst: werd de administratie slecht gevoerd, of werden er bonnen achtergehouden voor onderduikers?”, zegt Wittebol.
Ook de Winterhulp, een door de Duitsers opgerichte hulporganisatie, riep vragen op bij Wittebol. “De mythe is dat Nederlanders er een hekel aan hadden en weinig gaven uit afkeer tegen de Duitsers, maar in de archieven bleek dat de mensen de bonnen juist heel graag ontvingen. Het zat allemaal complexer in elkaar”, legt Wittebol uit.
Complexe politiek Het burgemeesterschap van Simon Hoogenboom kende grote uitdagingen en opvallende tegenstrijdigheden, iets wat de schrijfster fascinerend vond. Volgens Wittebol is het dan ook onmogelijk om het burgemeesterschap van Hoogenboom in één zin samen te vatten. “De politiek in Vianen was uitzonderlijk complex en vaak hard, mede door verzuiling. Het is verbazingwekkend hoe het er vroeger tijdens de gemeenteraad aan toe ging”, zegt ze.
Een foto uit 1948 van de vergadertafel laat zien hoe dicht iedereen op elkaar zat, zonder microfoons. “Alle vreselijke dingen die ze tegen elkaar zeiden, moeten ze geschreeuwd hebben”, voegt Wittebol toe.
Gestaakt Na de oorlog werd Hoogenboom gestaakt. Dit gebeurde volgens de schrijfster vooral door politieke tegenstand, en niet omdat hij nalatig was geweest.
Toch sprak de gemeenteraad in 1947 lovend over wat hij voor Vianen had betekend, ondanks dat hij in 1945 was gestaakt. Juist dat contrast vond Wittebol interessant. “Hoogenboom kwam in 1928, vol ambitie om van alles te verbeteren in een verarmd Vianen. Maar de crisis brak bijna meteen uit en hij werd in veel belemmerd – door geldgebrek én door een conservatieve, roddelachtige lokale politieke sfeer”, legt Wittebol uit.
Geschikte burgemeester Wittebol twijfelt er niet aan dat Hoogenboom in veel opzichten gekwalificeerd was voor het burgemeesterschap. “Zijn communicatieve vaardigheden waren niet optimaal en dus een nadeel in het ‘moeilijke’ Vianen, maar de tijd van burgemeesters uit adel en regentenkringen was voorbij; men zocht daadkracht en bestuurlijke kennis. Hoogenboom was bijna tien jaar succesvol gemeentesecretaris geweest in een groeiende gemeente en stond bekend om zijn kundigheid. Daar is hij op geselecteerd. De commissaris van de Koningin gaf hem zelfs mee: “Maak wat van Vianen”, vertelt Wittebol.
Duiding gegevens Voor het boek heeft Wittebol veel onderzoek verricht, maar dat bleek niet altijd even makkelijk. “Notulen uit die tijd zijn vaak slecht gedocumenteerd. Conflicten in de raad werden onduidelijk vastgelegd. Soms werd pas jaren later duidelijk wat er werkelijk speelde”, zegt Wittebol. Professor Peter Romijn, dé Nederlandse expert op het gebied van burgemeesters in oorlogstijd, hielp Wittebol bij het duiden van de gegevens. “Dat was enorm waardevol”, zegt ze. Tijdens de boekpresentatie zal hij ook spreken, iets waar Wittebol trots op is: “Niemand in Nederland heeft zo’n uitgebreide kennis over burgemeesters in oorlogstijd als hij.”
Veel bereikt Het boek laat ook zien wat Hoogenboom concreet heeft bereikt. Zo bracht hij de stadsgrachten en de riolering op orde, verbeterde hij de gemeentelijke administratie en zorgde hij dat er plannen waren op grond waarvan provincie en rijk woningbouw zouden toestaan. “Dankzij hem is er veel meer archiefmateriaal beschikbaar dan je zou verwachten voor zo’n kleine gemeente”, zegt Wittebol. “Zelfs de Winterhulp is uitzonderlijk goed gedocumenteerd, tot aan het moment dat hij en de gemeentesecretaris moesten onderduiken.”
Volgens de schrijfster gaat het boek verder dan Hoogenboom alleen. “Het gaat over de brede geschiedenis van Vianen: hoe het sociale leven was, hoe de politiek werkte”, aldus Wittebol
