CULEMBORG - Met de komst van paus Leo XIV wordt een nieuw hoofdstuk geschreven in de geschiedenis van de Rooms-Katholieke Kerk. Ook binnen de Oud-Katholieke Kerk van Nederland (OKKN) wordt met belangstelling gekeken naar deze ontwikkeling. Pastoor Frank Duivenvoorde van de Oud-Katholieke Parochie in Culemborg spreekt hoopvol, maar ook eerlijk over wat deze paus kan betekenen – en wat hem onderscheidt van het Vaticaan.
 
Trouw aan de vroege kerk
De Oud-Katholieke Kerken van Europa ontstonden rond 1870, toen een groep bisschoppen – uit hoofdzakelijk Oost- en Midden-Europese landen zoals Duitsland, Polen, Oostenrijk, Tsjechië, Zwitserland en ook Nederland – zich niet kon verenigen met het besluit van het Eerste Vaticaans Concilie: de paus zou voortaan onfeilbaar zijn in geloofszaken. “Wij hebben 1900 jaar lang een collegiaal bestuur gekend,” legt Frank Duivenvoorde uit. “Dat betekent dat besluiten altijd in gezamenlijk bisschoppelijk overleg werden genomen, niet door één enkele persoon. Het idee dat één man alleen kan bepalen wat tot de geloofsleer van de r.k.-kerk behoort, was voor ons een breekpunt.”
 
Deze keuze leidde tot een afscheiding, maar niet uit conflict – eerder uit trouw aan de oorspronkelijke structuur van de kerk. “Het woord ‘oud’ in Oud-Katholiek verwijst niet naar ‘ouderwets’, maar naar ‘authentiek’: de oude bestuursvorm van de vroege kerk: collegiaal en samenwerkend. Daar blijven wij aan vasthouden,” aldus Duivenvoorde.
 
Desondanks benadrukt hij dat de relatie met Rome goed blijft. “Onze bisschoppen hebben in 2014 een bezoek gebracht aan het Vaticaan. Zij werden daar hartelijk ontvangen door paus Franciscus. Rome erkent onze ambten en sacramenten, maar volledige eenheid is onmogelijk, vooral vanwege twee punten: wij wijden vrouwen tot priester en wij zegenen relaties tussen twee mensen van hetzelfde geslacht, die – net als man en vrouw – in een verbond van liefde en trouw willen leven. In 2014 hebben we deze zegen zelfs gelijkgesteld aan het sacrament van het huwelijk.”

Er is binnen de rooms-katholieke kerk nog veel werk te doen."

Hart op de juiste plaats
Duivenvoorde was getroffen door het overlijden van paus Franciscus. “Dat was een paus met het hart op de juiste plaats. Hij bracht iets zachts, iets eenvoudigs. Een paus die écht oog had voor mensen aan de rand van de samenleving. Die lijn hoop ik ook bij zijn opvolger terug te zien.”
 
Wat betreft paus Leo XIV is Duivenvoorde voorzichtig hoopvol. “Ik hoopte het, maar wist eerlijk gezegd niet wat ik moest verwachten. Ik ben blij dat de lijn van paus Franciscus zich voortzet. Ook onze aartsbisschop is enthousiast over deze keuze – om precies dezelfde redenen.”
 
Wat voor man is paus Leo XIV volgens Duivenvoorde? “Hij heeft veertig jaar in Peru gewerkt, tussen de allerarmsten. Hij heeft daar het leven gedeeld met mensen die niets hadden. Soms bracht hij zieken per ezel naar een arts. Hij had in de Verenigde Staten advocaat of hoogleraar kunnen worden, maar koos voor de missie. Daar heb ik veel respect voor.”

Geloof moet worden uitgedrukt door zichtbare daden van respect en inclusie."

Voorzichtig vooruit, maar nog niet vrij
Toch waarschuwt Duivenvoorde voor te veel optimisme. “Er is binnen de rooms-katholieke kerk nog veel werk te doen. Er zijn nog steeds conservatieve krachten in de wereldkerk die zich verzetten tegen de richting die paus Leo mogelijk wil inslaan. Wat betreft vrouwenrechten en LHBTI-acceptatie verwacht ik niet dat Leo onmiddellijk de koers zal wijzigen. De reden daarvoor is de angst voor een kerkscheuring. Met name in Azië en Afrika is men in het denken over een inclusieve kerk nog lang niet zover. Daarom durfde paus Franciscus niet door te zetten en stemde ook deze kardinaal, die nu tot paus gekozen is, destijds tegen de diakenwijding van vrouwen en tegen acceptatie van het homohuwelijk.”

Wat Duivenvoorde vooral raakte, is een uitspraak van paus Leo XIV: ‘In de kerk moet het vooral gaan om daden, niet alleen om mooie gebouwen.’ “Deze woorden spreken ons sterk aan. In de Oud-Katholieke Kerk weerspiegelen we deze gedachte in de praktijk: een regenboogvlag bij de ingang en een bord met de tekst: ‘Iedereen is welkom, in zijn eigenheid en waardigheid’. Geloof moet worden uitgedrukt door zichtbare daden van respect en inclusie.” Duivenvoorde voegt toe: “Als paus Leo trouw blijft aan de koers om de katholieke kerk te moderniseren, kan hij daadwerkelijk iets betekenen. Maar hij moet zich wel blijven afzetten tegen de gevestigde normen van conservatisme die de kerk vaak hebben geblokkeerd. Alleen dan kan hij echte verandering teweegbrengen, zowel binnen de kerk als in de bredere samenleving.”