BUURMALSEN - De vos is al jaren aan een opmars bezig. Tegenwoordig zie je het slimme roofdier zelfs door onze steden lopen op zoek naar voedsel. Hoe leeft de vos het liefst en hoe vind je een vossenhol? Boswachter Jan van den Bosch neemt ons mee voor een lesje over de vos, inclusief zijn holen.

De vos houdt het meest van een rustig plekje met zandgrond waar het grondwater laag staat. Het is dus een echte uitdaging als boswachter Jan ons meeneemt naar het natuurgebied De Regulieren bij Buurmalsen. Het meer dan 400 hectare natuurgebied is in handen van het Geldersch Landschap en Kasteelen. Een kletsnat gebied, en dat willen ze graag zo houden.

Hier staat het water hoog. Laarzen zijn nodig, het lopen gaat moeizaam in de klei. De naam Regulieren komt van een kloosterorde die hier vroeger kruiden kwam plukken die ze gebruikten als medicijn. Het is dan ook een kruidenrijk gebied, legt Jan van den Bosch uit.

De Regulieren is een komkleigebied. Komklei is een specifiek soort rivierklei en bestaat uit zeer fijne deeltjes die in laaggelegen gebied verder van de rivier werden afgezet. Deze grond is moeilijk te ontwateren en daardoor meer geschikt voor grasland dan voor akkerbouw. "Als je hier een grondboor inzet", zegt boswachter Jan, "dan zal je zien dat alleen de eerste pakweg tien centimeter kletsnat zijn. Verder komt het water niet door de klei: de grond eronder is gewoon droog."

We lopen in de richting van een hoger gelegen gedeelte in het gebied. "Dit is het enige stukje in dit natuurgebied waar zand te zien is aan de oppervlakte," zegt de boswachter. "En de vos heeft dit ook ontdekt. We gaan zo een bouw zien, let maar op!"

Tijd om onze kennis van vossenholen even bij te spijkeren: "Een hol van een das is meer breed dan hoog. De ingang van een vossenhol is rond of iets hoger dan breed. En als je beter oplet dan, zie je dat de das het zand wegwerkt met zijn buik tot een sleepspoor. De vos heeft langere poten en gooit het zand tijdens het graven gewoon onder zijn poten naar achteren op een bult."

We worden op onze wandeling begeleid door een aantal reeën. Voorzichtig blijven ze aan de bosrand staan, hun witte vlek op de billen is goed te zien. "Weet je hoe je kan zien of die reeën mannetjes of vrouwtjes zijn?", test de boswachter even de kennis van de verslaggever. Gelijk geeft hij al het antwoord: "De witte vlek op de kont van het ree, die spiegel wordt genoemd, heeft bij de bok de vorm van een nier. Bij het vrouwtje, de regent, heeft de spiegel ook nog een slipje eraan. Als een rokje, zeg maar. Zo kan je het geslacht makkelijk herkennen als de mannetjes nog geen gewei hebben."

Een mannetjesvos heet een rekel, een vrouwtje een moer. De vos heeft het rivierengebied pas in de jaren negentig van de vorige eeuw ontdekt. Daarvoor zat hij eigenlijk alleen maar op zandgronden zoals in Noord-Brabant. Maar hij breidt zijn gebied steeds verder uit. Als we na een prettige wandeling aankomen bij het hoger gelegen populierenbos, verandert de vegetatie. Opeens staan er eikenbomen, als teken dat hier de zware komklei is vervangen door zandgrond. En laat deze plek nou perfect zijn voor de vos., aldus de boswachter. En inderdaad: een tiental gaten in de grond laten dat de vos hier actief is. We vinden zelfs verse sporen van vossenpoten in het zand. "Hier brengt een vos zijn jongen groot in het voorjaar", aldus boswachter Jan van den Bosch. "Maar aan de sporen te zien is hij nu al op onderzoek uit geweest."

Meestal brengt een vos vier tot zes jongen groot. Maar als het voedselaanbod groot is, dan kan dat oplopen tot wel tien welpjes per worp . In februari is het weer ranstijd, paartijd voor de vos. Een vos heeft een draagtijd van 50 dagen.

Er mag op de vos worden gejaagd, alleen heet dat dan schadebestrijding en beheer. Gelukkig lijkt het onmogelijk om de vos helemaal uit te roeien, denkt boswachter Jan. "En de vos heeft ook een goede taak in de natuur. Hij eet alles wat voorhanden is, bessen, vruchten, muizen, konijnen. En dan vooral ook de zieke dieren."